Gelukkig in de Sovjet-Unie

Straks ondervraag ik de schrijfster over haar boek, twee avonden na elkaar. (1) Irina Malenko is wel veelschrijver, maar geen veelprater, zo wordt me gezegd. Ik probeer haar verhaal in te delen; haar aanvankelijk onbezorgde levensloop los te koppelen van de maatschappelijke aardbeving die haar overviel, het uiteenvallen van dat veilige, zekerheid schenkende huis, die oppermachtig lijkende Sovjetmaatschappij, waar iedereen zijn plaats had, weliswaar gecontroleerd door vadertje Staat, maar ogenschijnlijk gelukkig en tevreden met wat je had.

Dat loskoppelen van individueel lot en het maatschappelijk reilen en zeilen, valt eerlijk gezegd voor de lezer niet mee. Bij de schrijfster houdt alles verband met alles: ze is geen lukraak, losgeslagen, botsend atoom in een chaotische wereld, maar diep verbonden met andere atomen door gemeenschappelijke idealen.

Tegelijkertijd ontstijgt ze al van in haar jeugd internationaal georiënteerd de Unie van de Socialistische Sovjetrepublieken; haar ruimere blik via haar ervaringen in het Westen, die redelijk ontgoochelend waren, laten de schrijfster toe om retroactief terug te blikken op wat er de voorbije halve eeuw in haar eigen land is gebeurd: een paradigmawissel, de eerste en de tweede wereld die verschrompelen tot één voor haar wansmakelijk huwelijk, waarbij de tweede wereld het onderspit delft. Het is een verhaal van ontworteld zijn en van maatschappelijk anomie: een maatschappij die na de glasnost en de perestrojka haar normen niet meer doet naleven, een soort wilde westen, met het recht van de sterkste, maar dat zich voor de verandering afspeelt in het Oosten.

Ik moest bij het lezen van dit autobiografisch verhaal terugdenken aan mijn eigen jeugdjaren eind de jaren ‘70. Wat zou er geworden zijn van dit onstuimige plan, indien het ooit uitgevoerd was geweest en niet gebotst op de teksten van dissident en liedjeszanger Wolf Biermann: namelijk om als dienstweigeraar van de toenmalige CVP-staat politiek asiel aan te vragen in de Sovjet-satelliet, die toen de Deutsche Demokratische Republik heette?

Het boek maakt mij als lezer alvast één ding duidelijk. De implosie van de Sovjet-Unie, maakte plaats voor iets anders, maar wat precies? Al te naïef waren we in het Westen, toen we dachten dat het communisme er plaats zou ruimen voor meer vrijheid of zelfs een zweem van democratie. We zagen nog niet dat wilde kapitalisme dat er vanaf dan ongebreideld zijn gang kon gaan; we zagen nog niet dat het helemaal haaks staat op meer vrijheid en gelijkheid, ook bij ons. In de plaats daarvan kwam er alleen maar meer sociale ongelijkheid en de vrijheidsdrang om er te vertrekken en het voorgoed achter te laten.

 

———————

(1) Boekvoorstelling ,,Gelukkig in de Sovjet-Unie” van Irina Malenko (vert. Jozef Bossuyt), do. 18/2/2016 om 19.30u  in de bib van Zwevegem, Bekaertstraat. Daags nadien vr. 19/2, zelfde uur in Textielhuis, Rijselsestraat, Kortrijk. In Antwerpen, op zaterdag 20 februari om 19u30 in De Groene Waterman Kelder, Wolstraat 7. http://radio-rubel.be/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%BA/

P1050892 (2)

 

 

 

 

Advertenties