Guernica weerstaat het geweld van de transparantie.

Twee zaalwachters flankeren vandaag de ,,Guernica’’ in het Centro de Arte Reina Sofia in Madrid. Bedoeling is de talrijke, op een hoopje staande, museumbezoekers, die mogelijks op het idee zouden komen om het kunstwerk te fotograferen, een halt toeroepen.
Het is het andere extreem van wat er op 5 februari 2003 in de hoofdzetel van de Verenigde Naties in New York na de plenaire vergadering gebeurde. Toen was de tapijtkopie van datzelfde kunstwerk een vervelend, te veel de aandacht afleidend decorstuk voor de tweehonderd cameramannen die het persvragenuurtje met Colin Powell op de voorgrond, moesten inblikken. ,,Powell moest de pers te woord staan voor een tapijt, waarvan enkel niet ontcijferbare vormen zichtbaar zouden zijn… Kon er geen vlakke achtergrond voorzien worden, zoals in de witte kamer van de Security Council, waarop enkel maar de woorden ,,Security Council / Conseil de Securité’’ te lezen waren?’’ De iconografen van de media vonden klaarblijkelijk gehoor: er werd een blauw VN-doek over het tapijt gehangen… (1)

Tussendoor: Powell had even voordien voor de VN Veiligheidsraad wel net de Amerikaanse aanval op Irak proberen te verantwoorden: vanwege de zogenaamde ,,chemische massavernietigingswapens’’ waarover Saddam zou beschikken. De Amerikaanse aanval bestond erin om in twee dagen tijd achthonderd ,,cruise missiles’’ op de Irakezen af te vuren, zowat het dubbele aantal van wat de VS in de vorige Golfoorlog tegen Irak hadden gebruikt, maar toen nog gespreid over veertig dagen… Deze ,,shock and awe’’-strategie, verschilde bitter weinig van de nazi-tactiek van Hitlers Condor-legioen in 1937 boven Guernica. Op vraag van Franco was het bommentapijt nodig om de Baskische burgerbevolking te demoraliseren. (2) Voor Hitler was het de generale repetitie voor WO II.

Het beeldverbod op de Guernica in de Reina Sofia vandaag staat dan weer haaks op de tentoonstellingsdwang die vandaag onze face steelt. Er is een tirannie van de zichtbaarheid die ons leven beheerst. Niet het toenemend aantal beelden vormt een probleem, maar de plicht om een icoon te worden, een plaatje. Alles wat zich niet aan die zichtbaarheid onderwerpt, is verdacht: het geweld van de transparantie. Hierdoor is esthetische reflectie niet langer mogelijk: styling en stilering is non-esthetisch. Om te liken hoef je beschouwelijk niet meer stil te staan bij een kunstwerk. (3)

P1000474a

De Guernica is niettemin één van de weinige werken vandaag – volgens sommigen zelfs het laatste beeldend werk met enig waarheidsgehalte – die de reflectie als een boemerang terug in je gezicht slaat. In een achterzaaltje bij het werk, verwijst de tentoonstelling naar twee andere, mij zeer dierbare schilderijen die verslag brengen van gruwelen uit burgeroorlogen: Goya’s ,,Tres de Mayo’’ en Manets ,,Executie van keizer Maximiliaan’’, de eerste met het volle pathos van de romantische, zich inlevende, gekwetste ziel; de tweede koel afstandelijk, objectief registrerend als met de fotocamera. Terwijl de zaalwachters de expositiewaarde van Picasso’s Guernica proberen veilig te stellen, blijft de complexiteit van het doek spatten. Onontcijferbaar, heel zeker. Verontrustend, de toeschouwer uit zijn zelfgenoegzame zekerheid van het bestaan schoppend, ook dat. Te complex voor het oog van de camera, niet te framen in onze focaliserende televisiecultuur en vandaar te verwarrend of angstwekkend, zelfs al is het dan nog als gefragmenteerd decoratief wandtapijt voor de naar éénduidigheid strevende US Secretary of State: ,,This is what we are able to do and this is what’s going to happen…’’

Ik zie de gloeilamp van de folterkamer in Aleppo, de fakkel van de Verlichting die omslaat in barbarij in Homs, het paard met de gapende wonde en de stier, stigmata in de handen van de gevallen soldaat in Afghanistan, het gebroken zwaard, de geknakte moeder met het dode kind ergens in een veldhospitaal in Oost-Congo, het madeliefje…

Picasso: ,, What do you think an artist is? An imbecile who has only eyes, if he is a painter, or ears if he is a musician, or a lyre in every chamber of his heart if he is a poet, or even, if he is a boxer, just his muscles? Far from it: at the same time, he is also a political being, constantly aware of the heartbreaking, passionate, or delightful things that happen in the world, shaping himself completely in their image. How could it be possible to feel no interest in other people, and with a cool indifference to detach yourself from the very life which they bring to you so abundantly? No, painting is not done to decorate apartments. It is an instrument of war.’’ (4)

Ondraaglijke beeldtaal: te verwarrend.

Ondraaglijke beeldtaal: te verwarrend.(5)

—————

(1) http://staging.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/002/556paocc.asp
(2) http://www.buzzflash.com/analysis/03/02/07_Guernica.html
(3) Byung-Chul HAN, De transparante samenleving, Van Gennep, A’dam, p.28.
(4) http://www.picassoswar.com/
(5) http://thismodernworld.com/archives/157

voorts nog:
http://metropolism.com/magazine/2009-no6/de-guernica-als-decor/
The Collection. Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofia. Keys to a Reading (Part 1).

One Response to Guernica weerstaat het geweld van de transparantie.

  1. jan krapels schreef:

    Guernica gaat niet alleen over drama en wanhoop. Je kunt er ook hoop in zien. En geluk. Iets wat eigenlijk nooit wordt besproken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s