Zwarte gal

Knap hoe we onszelf in de moderne tijd de das omdoen, met etiketten zoals ,,burnout’’, ,,chronisch depressief’’ en dergelijke meer. De ,,melancholicus’’ daarentegen was van oudsher een bijzonder begaafd iemand. Zo leert de voortreffelijke tentoonstelling ,,Donkere Kamers: melancholie en depressie’’ in het Museum Dr.Guislain (Gent).

De melancholicus leed wel aan de mensheid en de wereld, maar had bepaalde, creatieve gaven, inzichten, wijsheid, wetenschappelijke interesses, die we de depressieve patiënt vandaag al lang niet meer toeschrijven. De melancholicus is een denker. Hij figureert met de hond, de zandloper, de geometrie, de wereld van het boek, de intelligentie, de astronomie (wetenschappen); de schedel (,,vanitas’’), symbool van de ijdelheid en leegheid van elk bovenaards streven. Aristoteles linkte de melancholie aan genialiteit op wetenschappelijk en artistiek vlak en dit bleef eeuwenlang doorspelen. In die optiek wil ik wel de melancholie in mij toelaten.

,,Why is it that all those who have become eminent in philosophy or politics or poetry or the arts are clearly of an atrabilious temperament, and some of them to such an extent as to be affected by diseases caused by black bile (=zwarte gal), as is said to have happened to Heracles among the heroes?”(Aristotle, Problemata XXX.1 953a10-14)

De Grieken leefden onbekommerd, lang voor de cartesiaanse splitsing van het fysieke en het mentale. Aristoteles dacht dat melancholici meer mogelijkheden hadden om aan hun omgeving te weerstaan en ze kunnen in het algemeen een gezondere balans in stand houden in overeenstemming met die omgeving. Daarom is hun inwendige temperatuur zeer variabel. Dit is tegelijk de oorzaak van de veranderingen in hun gemoedsgesteldheid en mentaal aanpassingsvermogen. De melancholische genius leeft lichtjes boven zijn temperatuur en dit maakt hem meer vatbaar voor vlagen van fantasierijke verbeelding, ook al is die lichaamstemperatuur die dit mogelijk maakt, niet altijd aanwezig. Het zou ook niet goed zijn, als dat altijd het geval was: ideeën en fantasieën zouden dan onontwikkeld blijven, als de melancholicus niet ook in staat was om die ideeën met een kritische, afstandelijke blik te bekijken. Zoals in elk creatief proces zijn er momenten van inspiratie, afgewisseld met momenten van rationele analyse, kritiek en verwerking nodig. Alleen de melancholicus heeft van nature beiden. (1)
De depressieveling vandaag daarentegen is een meelijwekkend mensje, dat we ervan betichten de talrijke mogelijkheden en kansen die er rondom hem voor het grijpen liggen in deze wonderlijke, enkel op zelfontwikkeling gerichte wereld, niet te zien, niet te willen aanpakken. Ongetwijfeld is dit de keergolf van onze narcistisch-individualistische cultuur die hier op zijn grenzen aan het botsen is. Sinds de humanistische psychologie van Carl Rogers, Fritz Perls en Timothy Leary moesten we aan onszelf werken: vollediger persoonlijkheden worden. Neuroses bestreed je gewoon door een andere, roze bril op te zetten, je zelfbeeld adequaat te maken met je omgeving… Hoe die omgeving zelf evolueerde, speelde geen rol. De bal lag in het kamp van het ik, grote ik, kleine ik, als je wou, maar altijd ,,ik’’. Je bent een trieste zielenpoot als je hierin niet slaagt. Nu dat niet lukt, stoppen we deze loser liever vol met pillen.
—————————–

(1) Heidi Northwood, ,,The Melancholic Mean: the Aristotelian Problema XXX.1’’ https://www.bu.edu/wcp/Papers/Anci/AnciNort.htm

Socrates

Socrates

,,I lock my door upon myself/And bar them out; but who shall wall/Self from my self, most loathed of all?''  Fernand Khnopff naar een gedicht van Christina Rosetti.

,,I lock my door upon myself/And bar them out; but who shall wall/Self from my self, most loathed of all?” Fernand Khnopff naar een gedicht van Christina Rosetti.

P1040815

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s